Анемподист Софронов

Саха ырыата

Тыгын кырдьаҕас саҕыттан

Тымыр сыдьаан тылламмыт

Тырыттыбат ньыгыл дьылҕалаах

Тыйыс саха аатыран

Тыыллан үөскээн иһиэҕиҥ!

Хос ырыата

Саргы дьаалы улааттын,

Сахалыы саҥа сатараатын,

Саха омук сайыннын!

Уруй, уруй, уйгу,

Айхал, айхал, талба!

Үгүс элбэх үйэлэргэ

Үөрдүһэн-ханыылаһан үөскээбит

Үрүҥ дьөһөгөй өллөйдөөх,

Өрөгөй талаан үктэллээх

Өбүгэ саха буолабыт.

Хос ырыата

Халыҥ үгүс дьылларга

Ханыылаһан-хассан үөскээбит

Хаалбат сүппэт хааннардаах,

Хасса буурай ханыылаах

Халыҥ саха буолабыт.

Хос ырыата

Самнан түспэт саргыга

Салаллан-тэриллэн үөскээбит

Сайаҕас-дьэҥкэ санаалаах,

Саргы бөҕө дьайыҥнаах

Саха урааҥхай буолабыт.

Софронов, А. И. Ырыа быстыыта хоһоон / А. И. Софронов. – Дьокуускай : Сахаполиграфиздат, 1996. – С. 37-38.

 

Семен Данилов

Саха саҥата

Эппэр ийэм үүтүн кытта

Иҥпит эбит, быһыыта,

Кустук өҥнөөх,

Кымыс сыттаах

Сахам мандаар саҥата.

Кини миигин

Таптыыр, ыллыыр

Тыыннаах, сырдык дууһалыыр,

Кини миигин

Кырыыр, алгыыр

Эрдээх хоһуун санаалыыр.

Кини миэнэ –

Барҕа баайым,

Өлбөт мэҥэм – мин дьолум.

Кини миэнэ –

Ыалдьар ыарыым,

Үлэм, күнүм – мин соргум.

Кэмниин тэҥҥэ,

Дьоммун кытта

Кэхтибэккэ сайдыахтын

Кустук өҥнөөх,

Кымыс сыттаах

Сахам аптаах саҥата.

Данилов, С. Сэргэлээххэ көмүс ардах : хоһоон кинигэтэ / Семен Данилов. – Якутскай : Кинигэ изд.-вота, 1979. – С. 132.

 

Семен Данилов

Төрөөбүт тыл

 

Чыычаахха – чыычаах чуопчаарар тыла,

Сүүрүккэ – сүүрүк сипсийэр тыла,

Этиҥҥэ – этиҥ эрчимнээх тыла –

Илгэлээх истиҥ ийэ тыл буолар.

 

Оттон бу миэхэ ийэм биэрбит тыла,

Олоҕум тыла,

Тапталым тыла –

Мин төрүт тылым, мин ийэ тылым

Саргылаах сахам

Саҥата буолар.

 

Өлбөт мэҥэ

Тылбыттан булабын

Ааспыт кэмнэр

Айыы санааларын,

Бүгүҥҥү күнүм көмүс түгэннэрин,

Кэлэр кэмнэр кэтит кэриҥнэрин.

 

Кининэн эрэ

Тыыннаах тапталым

Нарын саҥатын

Туойар кыахтаахпын,

Өлүөнэм үрүҥ түүнүн үчүгэйин,

Өлбөт өрөгөй бардам баҕатын.

 

Кининэн эрэ,

Кининэн эрэ

Кэпсиир кыахтаахпын, силигин ситэрэн,

Сэмэй сүрэх

Сип сибигинэйиитин,

Сээркээн сэһэн иһирэх иэйиитин,

Эр санаабыт төлөнүн, омунун,

Дьоһуннаах дьайыыбыт

Дуоспурунун.

 

Олох ханнык да ыар түгэнигэр

Ийэ тылгыттан абыралы булуоҥ,

Кини баай байҕалыгар тиксэҥҥин

Баай дууһаланыаҥ,

Өлбөт өйдөнүөҥ.

 

Эҥин эгэлгэ

Кэрэтик иһиллэр

Үгүстэр, үгүстэр дархан тыллар,

Тыллар бары туспа кэрэлээхтэр,

Бары туспа

Уран ойуулаахтар.

 

Оо, ол эрээри дууһаҥ түгэҕэр

Эн бар дьонуҥ санаатын саталыыр,

Ийэ эрэ

Тылгынан этиллэр

Итии иэйиилэр

Сөҥөн сыталлар.

 

Ол иһин Дьылҕа

Киһиэхэ анаан

Биэрбит эбит

Ийэ тыл алыбын.

Нууччаҕа – нуучча номоҕон тылын,

Сахаҕа – саха сайаҕас тылын.

Данилов, С. П. Айымньылар / Семен Данилов. – Дьокуускай : Бичик, 2014. – Т. 3 : Номоҕон хоһооннор. – С. 257-259.

 

Күндэ

Төрөөбүт тыл

 

Төрөөбүт

Төрүт тыл

Сөрүүн

Сүөгэй курдук

Сүрэҕи-быары

Сөрүүргэтэр,

Убаҕас отон

Уутун курдук

Улахан куйааска

Утаҕы аһарар,

Сырдьыгыныы көөнньүбүт

Сылгы кымыһын курдук

Тостор куйааска

Тоҕулу ханнарар...

Иитиллибит

Ийэ тылбыт

Иинэҕэс сири

Имэҥинэн-быйаҥынан

Ибиирэн биэрэр...

Саппа-

Садарах уотунан

Күтүр хараҥаны

Күлүмнэтэ сырдатар...

Ийэ тыл

Быстар-ойдор күҥҥэ

Быыһал-абырал буолар,

Өлөр-сүтэр күҥҥэ

Өрөһүлтэ буолар...

Күндэ-Иванов, А. А. Кыыһар туҥат сырдыга : уус-уран айымньылар, тылдьыт, ыстатыйалар, библиография. – Дьокуускай : Бичик, 2000. – С. 26-27.

 

Былатыан Ойуунускай

Бырастыы

 

Харака муорака дьалкыыра,

Харылыы баргыйар балкыыра,

Ытыллар долгунум, бырастыы!

Ыһыллар чөмчүүгүм, бырастыы!

 

Мин тылым – мин тохтор тойугум,

Мин тылым – мин туойар хомуһум

Сандаҕа көмүһэ саккырыыр,

Салгыҥҥа умайан тырымныыр.

Харака муорака саалыгар,

Харылыы балгыйар баалыгар

Уһуллан-уоҕуран үүммүтэ,

Умайар урсуҥҥа күлбүтэ...

 

Уорсуйар байҕалым долгуура,

Умайар көмүһүм оргуура,

Күлүмүр тырымым, бырастыы!

Күлэр күөх муоракам, бырастыы!

 

Мин ыллыыр ырыакам ырата,

Мин тыыннаах тылыкам сатата

Хотугу дойдукам ньууругар

Коммуна олоҕун тутарга,

Хотуулаах охсуһуу уотугар

Коммунист хорсуна буоларга

Уруйдаах тускулу туппута,

Умайар буурҕанан туойбута.

Күөх урсун күлүмэ дьиримниир,

Күрүлүүр күлүмүр мичиҥниир,

Баараҕай байҕалым, бырастыы!

Барылыыр балкыырым, бырастыы!

 

Хомойо-куруйа саныахпын.

Хонуктан хонукка ытыахпын –

Бу күнү ким төрүөн көрбөтөй?!!

Бу сиргэ ким төрүөн өлбөтөй?!!

Мин өлүөм – дьүһүнүм сүтүөҕэ,

Мин буорум отунан үүнүөҕэ...

Кэриэһим – кэннибэр хааларым:

Кэхтибэт кэрэкэ тылларым...

 

Харака муорака дьалкыыра,

Харылыы баргыйар балкыыра,

Ытыллар долгунум, бырастыы!

Ыһыллар чөмчүүгүм, бырастыы!

Күн сирин күлүмнүүр түөһүгэр,

Күөх сирэм күөгэйэр күөнүгэр

Коммуна олоҕун тутарга,

Коммунист хорсуна буоларга

Имэҥнээх сатанан дьиэһийэр,

Илбистээх тылынан ньиргийэр

Мин тохтор тойугум чугдаарыа,

Мин тылым, дьэ, ордук сатарыа.

Ойуунускай, П. А. Айымньылар / П. А. Ойуунускай. – Якутскай : Кинигэ изд.-вота, 1958. – Т. 1 : Ырыа-хоһоон. – С. 176-177.

 

Иван Гоголев

Сахалыы саҥарабын

 

Сахалыы саҥарабын,

Сахалыы саҥарабын,

Хомурах хаар тылынан,

Хобурдуур муус тылынан,

Хатан дьыбар тылынан,

Хаҥыл буурҕа тылынан

Ол аата саҥарабын.

 

Сахалыы саҥарабын,

Сахалыы саҥарабын,

Сүппүт ынчык тылынан,

Сүппэт номох тылынан,

Сүдү мамонт тылынан,

Сүҥкэн куйаар тылынан

Ол аата саҥарабын.

 

Сахалыы саҥарабын,

Сахалыы саҥарабын,

Намчы, чороон тылынан,

Нарын хомус тылынан,

Киирбэт күнүм тылынан,

Ирбэт тоҥум тылынан

Ол аата саҥарабын.

 

Сахалыы саҥарабын,

Сахалыы саҥарабын,

Түөспэр киирбэт күнэ суох,

Өйбөр ирбэт тоҥо суох

Миэхэ сиргэ туох да суох!

Дьэ, ол иһин, доҕоччуок,

Сахалыы саҥарабын!

Гоголев, И. Сахалыы саҥарабын / И. Гоголев // Иван Степанов репертуарыттан саха композитордарын уонна мелодистарын ырыалара. – Дьокуускай, 2006. – С. 72.

 

Бүөтүр Тобуруокап

Айхал сахам тылыгар!

(Алгыс поэматтан)

 

Сахам тыла!

Сахам тыла!!

Сахам тылын

Санаатым да:

Сахам сайдам саҥата –

Сахам күннээх дууһата,

Сахам мааны майгыта,

Сахам далай баҕата,

Сахам ньыгыл айылгыта,

Сахам сырдык анала,

Сахам дьикти дьылҕата!

Сахам тыла!

Сахам тыла – аар тайҕа!

Сахам тыла – баай байҕал!

Сахам тыла – арҕас хайа!

Сахам тыла – мэҥэ халлаан!

Сахам тыла – хаар туундара,

Сахам тыла – таалар сыһыы,

Күөгэлдьийэр күөх алаас!

Сахам тыла – эһэм, эбэм,

Төрөппүт аҕам, ийэм,

Эмпит сылаас эмиийим,

Иитиллибит эмсэҕим!

Кини миигин үүннэрбитэ,

Кини миигин хаамтарбыта,

Илиибиттэн сиэппитэ,

Киэҥ аартыкка киллэрбитэ,

Киһи-хара гыммыта,

Биир саханы айбыта!

Сахам тыла – Аал Луук мас!

Силиһинэн сири үүттээн,

Үс үөтүкэн түгэхтэрин

Өҥөйтөлөөн көрбүтэ,

Төбөтүнэн тоҕус халлаан

Халыҥ бүрүө хаттыктарын

Арыйталыы анньыбыта,

Атын дуолу анаарбыта!

Тобуруокап, Б. Айымньылар / Б. Тобуруокап. – Дьокуускай : Бичик, 2013. – Т. 2. – С. 288-289.